Przewodnik

Sanktuaria Kielecczyzny

Między pradawnym opactwem benedyktynów na Łyścu, gdzie od wieków przechowywane są relikwie Krzyża Świętego, a powstałym w naszych czasach Sanktuarium Bolesnej Królowej Polski na Ziemi Świętokrzyskiej w Kalkowie zawierają się bogate dzieje kieleckich sanktuariów religijnych, które nieustannie przyciągają licznych pielgrzymów. Zapraszamy do niektórych miejsc - celu pątników.

Święty Krzyż, gmina Nowa Słupia

Sanktuarium położone na drugim co do wysokości szczycie Gór Świętokrzyskich, zwanym Łyścem, Łysą Górą lub Świętym Krzyżem. W XII w. powstało tu opactwo benedyktynów, do którego w nieznanych nam okolicznościach i czasie sprowadzono relikwie Krzyża Świętego - pięć drobinek krzyża, na którym skonał Jezus Chrystus. Rosnąca sława tego miejsca spowodowała, że do czasu "potopu" szwedzkiego w XVII w. było to najważniejsze sanktuarium religijne w Polsce. Na skutek rozwoju kultu maryjnego ustąpiło miejsca Jasnej Górze w Częstochowie.


Święty Krzyż

Święty Krzyż cieszył się wielką estymą polskich królów. Przywileje nadawali mu Bolesław Wstydliwy, Władysław Łokietek i Kazimierz Wielki. Największym czcicielem relikwii był Władysław Jagiełło, który z Nowej Słupi pielgrzymował tu pieszo siedem razy. Odwiedził sanktuarium m. in. w drodze do Krakowa na chrzest i koronację, modlił się przez dwa dni przed bitwą pod Grunwaldem. Siedmiokrotnie pielgrzymował też Kazimierz Jagiellończyk. Cześć relikwiom oddawali: Jan Olbracht, Zygmunt Stary, Zygmunt III Waza, Władysław IV, Jan Kazimierz, Michał Korybut Wiśniowiecki. Wśród pielgrzymów byli liczni kardynałowie i biskupi, przedstawiciele słynnych rodów: Oleśnickich, Odrowążów, Kmitów, Radziwiłłów, Szydłowieckich, Tęczyńskich, Bogoriów, Siennickich. Wszyscy oni zwykle bogato uposażali sanktuarium.

Relikwie Krzyża Świętego przechowywane są w pancernym tabernakulum w ołtarzu głównym kaplicy grobowej Oleśnickich. Uformowano je w krzyżyk o podwójnym ramieniu i oprawiono w grawerowaną złotą blachę. Futerał ten umieszczono w srebrnym relikwiarzu w kształcie korony słonecznej. Misjonarze Oblaci Maryi Niepokalanej, obecni gospodarze opactwa, wystawiają relikwie do błogosławieństwa i ucałowania.

Każdego roku sanktuarium nawiedza kilkaset tysięcy pielgrzymów. Przybywają na majowe święto Znalezienia Krzyża, lipcowe - Krwi Przenajświętszej, a przede wszystkim 14 września - w święto Podwyższenia Krzyża Świętego, które najczęściej przenoszone jest na najbliższą niedzielę.

Daleszyce

W ołtarzu głównym kościoła parafialnego znajduje się obraz Matki Boskiej Szkaplerznej z XVI w., uznany w 1782 r. w czasie wizytacji biskupiej jako obraz łaskami słynący.

Obraz jest namalowany na desce według szkoły niemieckiej i przedstawia Matkę Bożą z Dzieciątkiem. Już w XVII w. został uznany za cudowny i otrzymał wówczas srebrne sukienki, korony i berło (zdjęte na polecenie władz konserwatorskich w XX w.). Przy ołtarzu pobożni pielgrzymi składali liczne wota w podzięce za uchronienie od klęsk żywiołowych: chorób zakaźnych, pożarów i wojen. W czasie "potopu" szwedzkiego wota zostały zrabowane.

Dla wzmożenia kultu maryjnego w Daleszycach w XVII w. powołano Bractwo Różańca Świętego, a w XVIII w. - Bractwo Szkaplerzne.

Kult Matki Boskiej Szkaplerznej z Daleszyc rozwijał się na terenie dawnej rozległej parafii obejmującej m. in. Niestachów, Borków i Krajno. Do dzisiaj mieszkańcy tych okolic pielgrzymują do obrazu, zwłaszcza w przypadające 16 lipca święto Matki Boskiej Szkaplerznej. Dlatego też sanktuarium daleszyckie ma znaczenie dekanalne.

Kielce

Bazylika katedralna w Kielcach jest jedynym sanktuarium religijnym o znaczeniu diecezjalnym w całej diecezji kieleckiej. Wyjątkową czcią otaczany jest tu namalowany ok. 1600 r. obraz Matki Boskiej Kieleckiej, zwanej Łaskawą albo Różańcową.

Obraz znajduje się w ołtarzu południowej nawy bazyliki. Jest wykonany na płótnie i przedstawia Matkę Bożą z Dzieciątkiem. Ofiarował go audytor sądu biskupiego Wojciech Piotrowski, a w XVII w. srebrną, pozłacaną sukienką z klejnotami przyozdobił ksiądz Stanisław Pancerius. W związku z obrazem, który bardzo szybko zasłynął z wielu cudownych zdarzeń, rozwinął się kult Matki Bożej Różańcowej, szczególnie silny od połowy XVII w., gdy przy kościele powołano Arcybractwo Różańcowe. Po kradzieży sukienki, pod koniec XIX w. nową - metalową i pozłacaną - ufundował kupiec kielecki.

Kult Matki Boskiej Kieleckiej Łaskawej zaczął zanikać od 1912 r. w związku z tym, że cudowny wizerunek przeniesiono na zasuwę obrazu w ołtarzu, zaś w jego miejsce wstawiono kopię obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej. Odrodził się gdy proboszczem katedry został obecny ksiądz biskup sufragan kielecki Mieczysław Jaworski, wielki czciciel Matki Boskiej Kieleckiej Łaskawej. Z jego inicjatywy powstała specjalna pieśń. Biskup umieścił także wizerunek Matki Boskiej Kieleckiej Łaskawej w swoim herbie. 3 czerwca 1991 r. obraz został ukoronowany przez Ojca Świętego Jana Pawła II.

Młodzawy, gmina Pińczów

Sanktuarium Matki Boskiej Bolesnej w Młodzawach ma charakter dekanalny i wiąże się z cudownym obrazem Matki Boskiej Bolesnej, który pochodzi z I polowy XVII w.

Znajdował się on początkowo w pałacu księcia Korybuta Wiśniowieckiego. Z księżną przyjaźniła się Zofia Komorowska, która z mężem Jerzym mieszkała w Kozubowie w parafii młodzawskiej i wyznawała kalwinizm. Pod wpływem wizerunku Matki Boskiej Bolesnej porzucili tę wiarę i przeszli na katolicyzm. Od księżnej Wiśniowieckiej otrzymali obraz w prezencie. Malowidło spodobało się jednak także proboszczowi Młodzaw, który pożyczył je do swego kościoła.

Po 3 latach - w 1670 r. - w nocy zauważono w kościele wielkie światło. Parafianie przybiegli ratować świątynię, ale okazało się, że łuna pochodzi od świec, które zapaliły się przed obrazem. Uczyniły to samoistnie - nikt ich nie zapalał, a klucze od kościoła miał ze sobą proboszcz. Zjawisko to powtórzyło się trzykrotnie. Odtąd sława cudownego obrazu - uznanego za taki przez specjalną komisję biskupią - przyciągała licznych pątników, którzy doznawali tu rozmaitych łask. Wizerunek przeniesiono do ołtarza głównego, a następnie do nowego kościoła, ufundowanego na początku XVIII w. W 1750r. obraz przyozdobiono srebrną sukienką.

Pińczów

Sanktuarium religijne w Pińczowie ma znaczenie dekanalne i związane jest z cudownym obrazem Matki Bożej Mirowskiej. Wizerunek ten został sprowadzony do Pińczowa na początku XVII w. przez właściciela Mirowa Zygmunta Myszkowskiego, początkowo z przeznaczeniem do kaplicy zamku pińczowskiego. Przedstawia na desce Maryję z Dzieciątkiem i Duchem Świętym unoszącym się nad jej głową. W dole kompozycji znajdują się św. Wojciech i św. Stanisław. Po sprowadzeniu reformatów do Mirowa obraz został przekazany zakonnikom.

W zapisach kronikarskich znajduje się poświadczenie wielu cudownych interwencji za sprawą Matki Bożej Mirowskiej. Jest ona przede wszystkim czczona jako Wspomożycielka Rodzin, niosąca ratunek w przypadku groźnych pożarów i schorzeniach nóg oraz jako patronka pokoju.

W ciągu dziejów obraz był wielokrotnie wzbogacany cennymi sukienkami i koronami. W jego pobliżu zawieszano również liczne kosztowne wota. W 1993 r. został ponownie ukoronowany.

Piotrkowice, gmina Chmielnik

Sanktuarium Matki Bożej Loretańskiej w Piotrkowicach koło Chmielnika ma znaczenie regionalne. Od połowy XVII w. czczone tu są dwie figury: Matki Bożej Loretańskiej i Maryi Niepokalanie Poczętej.

W miejscu obecnego klasztoru karmelitów bosych znajdował się krzyż z rzeźbionym wizerunkiem Ukrzyżowanego Chrystusa. Miały przy nim miejsce liczne wizje i objawienia Matki Bożej. Tutaj też cudownie odzyskała zdrowie Zofia Rokszycka, miejscowa dziedziczka, która w podzięce za to ufundowała drewnianą kaplicę z klasztorem. W starszym kościele pw. św. Stanisława Rokszyccy odnaleźli porzuconą bez należytej czci figurę Matki Bożej z 1400 r. i poprosili proboszcza o przeniesienie jej do nowej kaplicy. Sprowadzili również zakonników - najpierw karmelitów trzewiczkowych, potem bernardynów. Uroczyste przeniesienie statuy z kościoła pw. św. Stanisława do kaplicy pw. Zwiastowania NMP, które odbyło się w 1628 r., stało się formalnym początkiem sanktuarium Matki Bożej Loretańskiej. W kaplicy znalazła się też maleńka figurka Matki Bożej Niepokalanie Poczętej, którą także uznaje się za cudowną. Według tradycji miał ją z ziemi wyorać parobek. Prawdopodobnie jednak znajdowała się w kapliczce na drzewie w miejscu objawienia Matki Bożej.

Wkrótce rodzina Rokszyckich ufundowała nowy murowany kościół i klasztor z drewnianym Domkiem Loretańskim. Piotrkowskie "Polskie Loreto" szybko zyskało sławę w całej Małopolsce. W II połowie XVIII w. wybudowano murowane, monumentalne Loreto.

Po kasacie klasztoru bernardynów przez pewien czas opiekę nad sanktuarium sprawowali redemptoryści, a następnie księża diecezjalni. Po II wojnie światowej ksiądz biskup ordynariusz kielecki Czesław Kaczmarek ofiarował się Matce Bożej Loretańskiej w Piotrkowicach. Kiedy na skutek sfingowanego procesu przebywał w więzieniu złożył ślubowanie, że po uwolnieniu doprowadzi do ukoronowania cudownej statuy. Uroczystości koronacyjne odbyły się w 1958 r. i z tą chwilą sanktuarium stało się jednym z najważniejszych w diecezji kieleckiej. Od koronacji również coraz mocniej pogłębiał się i rozwijał kult Matki Bożej w Piotrkowicach. Od 1971 r. podtrzymują go karmelici bosi.

Kałków - Godów, gmina Pawłów

Dwie poróżnione niegdyś wioski, Kałków i Godów, połączyła myśl budowy ośrodka religijnego. Inicjatorem tego planu był ksiądz Czesław Wala, który doprowadził do pogodzenia zwaśnionych. Tworzone od 1983r. Sanktuarium Bolesnej Królowej Polski na Ziemi Świętokrzyskiej jest dziś najmłodszym sanktuarium maryjnym na Kielecczyźnie, ale jednocześnie miejscem najliczniejszych pielgrzymek.


Kałków

Na zajmującym 9 hektarów terenie znajduje się dwupoziomowy kościół z kopią obrazu Matki Bożej z Lichenia i kamienne stacje Drogi Krzyżowej, z których dwunasta to mająca 33 metry wysokości Golgota zwieńczona 15-metrowym krzyżem i mieszcząca kilkanaście kaplic oraz oratoriów o znaczeniu patriotyczno - religijnym. Kilkadziesiąt postaci związanych z Kielecczyzną od jej początków aż do współczesności prezentuje ruchoma Panorama Świętokrzyska, a ponad 200 postaci z historii Polski i świata obejrzeć można na olbrzymim obrazie pt. "Polonia". Z małych kamieni rzecznych zbudowano kapliczki różańcowe, kapliczkę Piety i Drogę Betlejemską z dwunastoma stacjami. Sanktuarium oferuje wypoczynek w Herbaciarni i Domu Pielgrzyma z miejscami noclegowymi.

Wiślica

Kościół kolegiacki Narodzenia NMP należy do najcenniejszch zabytków Wiślicy. Jest smukłą gotycką świątynią wzniesioną z ciosów kamiennych na fundamentach dwu starszych kościołów romańskich. Ufundował go prawdopodobnie jeszcze Władysław Łokietek, a zakończył budowę Kazimierz Wielki. Bezcennym zabytkiem jest znajdująca się w skromnym ołtarzu głównym figura tzw. Madonny Łokietkowej, wykonana z kamienia ok. 1300 r.

Koniecznie też trzeba odwiedzić, znane w całej Polsce sanktuaria w: Sulislawicach, Sandomierzu, Piekoszowie i Jędrzejowie.