Przewodnik

Osobliwości przyrodnicze Kielecczyzny
  • Dąb "Bartek" w gminie Zagnańsk
Legendarny dąb szypułkowy zwany "Bartkiem" jest najpopularniejszym drzewem w Polsce. Należy do trójki najstarszych polskich dębów, a wcześniejsze uszkodzenia i pustka w środku mogą sugerować, że jest najbardziej sędziwy.

Dąb Bartek
Dąb Bartek

W latach międzywojennych uchodził za najokazalszy i najcenniejszy zabytek przyrody naszego kraju, o czym w 1934 r. zdecydował specjalny sąd konkursowy. Powszechnie uważa się, że ma 1200 lat, chociaż naukowcy najczęściej przyjmują ok. 700 lat. Wciąż wydaje owoce i przyrasta.

Ostatnie pomiary specjalnej komisji (1993 r.) wykazały, że drzewo ma ok. 30 m wysokości, koronę o rozpiętości 20 na 40 m, obwód pnia w pierśnicy 985 cm, a pierśnicę - 314 cm. Mimo uderzenia pioruna w 1991 r., od czego zapaliły się substancje wypełniające "Bartka" i po czym pod konary trzeba było podłożyć kolejne podpory, dąb nadal pozostaje jednym z najwspanialszych przykładów potęgi natury.

  • Gołoborze w gminie Nowa Słupia

Gołoborze to rumowisko piaskowców kwarcytowych zalegające północne stoki najwyższych pasm Gór Świętokrzyskich: Łysogórskiego i Jeleniowskiego.

Ich geneza wiąże się z początkiem Gór Świętokrzyskich. 550 mln lat temu góry były wyższe o ok. 100 -150 m i miały charakter grani. W czasie zlodowaceń panował tu klimat peryglacjalny, czyli występujący w strefie przylodowcowej. Charakteryzuje się on wielką amplitudą temperatur między dniem a nocą. Nieustanne zamarzanie i rozmarzanie wody naruszyło skały, które zaczęły przekształcać się w gołoborza wraz z ustępowaniem lądolodu i nasileniem się zjawiska wietrzenia.

Obecnie przyjmuje się, że przyszczytowa część gołoborzy powstała na skutek działania sił grawitacji -opadania skał i ich staczania się w dół. Z kolei wielkie pola gołoborzy w dolnej części stoków wiążą się z długą obecnością lodu pod masą kamieni. Wraz z wycofywaniem się lodowca lód topniał i wówczas odłamki skalne spływały w dół. Powstawały wtedy również gołoborza poziome.

Na gołoborzach ks. prof. Włodzimierz Sedlak odnalazł ślady życia kambryjskich koralowców (rząd nowy dla nauki) i glonów morskich.

  • Słonorośla w Owczarach

Jedyny w Polsce rezerwat słonoroślowy w głębi lądu znajduje się w Owczarach w gminie Busko Zdrój. Źródła siarczano - słone stworzyły tu warunki do rozwoju fauny i flory słonolubnej. Osobliwością florystyczną jest przewiercień wąskolistny, znany z trzech stanowisk w kraju. Do niedawna występowały też rupia morska i muchotrzew solniskowy. Z obecnością słonych źródeł związany jest interesujący chrząszcz słonolubny.

  • Unikatowa geologia Kielc

Kielce są miastem unikatowym w świecie, gdyż na jego terenie występują skały wszystkich formacji geologicznych ery paleozoicznej, triasu, trzeciorzędu i czwartorzędu.

Światowej sławy odsłonięcie fałdowania skał znajduje się w rezerwacie w osiedlu Ślichowice. Powszechnie znana jest Kadzielnia - amfiteatr na 5 tyś. miejsc wkomponowany w dawne wyrobisko kamieniołomu. Utworzono tu także rezerwat obrazujący niecodzienne zjawiska krasu powierzchniowego, podziemnego (największe na Kielecczyźnie skupisko jaskiń) i kopalnego oraz przykłady zjawisk mineralizacyjnych i tektonicznych rozwijających się w skałach wapiennych. Jest to klasyczne stanowisko paleozoologiczne z wieloma gatunkami fauny żyjącej 350 mln lat temu w morzu, na dnie którego powstała rafa koralowa. Niektóre gatunki fauny właśnie tutaj zostały opisane po raz pierwszy w świecie.

  • Malownicze bagna w gminie Łopuszno

Do rzadkości należą tak malownicze tereny wilgotne, jak w okolicy Łopuszna. To pozostałość po pradawnej, nieprzebytej puszczy, która oddzielała Małopolskę od ziem centralnych. Dzisiaj cieszy oczy śródleśnymi rozlewiskami bogatymi w rzadkie i chronione okazy flory oraz fauny. To prawdziwy raj dla przyrodników, których przyciąga przede wszystkim możliwość obserwacji różnorodnego ptactwa wodno - błotnego.

  • Egzotyczna roślinność w gminach Nagłowice i Nowy Korczyn

Parki podworskie w gminie Nagłowice wyróżniają się obecnością drzew i krzewów egzotycznych, które zachowały się w dobrym stanie i stanowią interesujące uzupełnienie rodzimej flory.

W Desznie rosną miłorzęby japońskie należące do najstarszych drzew znanych na świecie. Uważane są za żywe skamieliny, gdyż są jedynym przedstawicielem rodziny przeżywającej rozkwit aż 100 mln lat temu. Mają charakterystyczne liście wyglądające jak złączone igły oraz nasiona przypominające śliwki mirabelki.

W Nagłowicach zwraca uwagę perukowiec podolski - krzew występujący tylko w dwóch gatunkach i rosnący w rejonach gorącego klimatu kontynentalnego. Po kwitnieniu jest niezwykle dekoracyjny, gdyż owocostany pokrywają się wspaniałymi, pierzastymi włoskami. Krzew przypomina wówczas perukę.

Najstarsza część parku w Nagłowicach obejmuje ślady dawnego ogrodu geometrycznego założonego na tarasach. Najwyższy taras to tzw. salon ogrodowy z alejami kasztanowców, drzewami - samotnikami i stawami. Godne uwagi są m. in. choina kanadyjska, orzech szary, jałowiec wirginijski. Oglądając egzotyczne okazy flory nie powinno przeoczyć się grupy słynnych dębów nagłowickich, które pamiętają czasy Mikołaja Reja i zgodnie z tradycją zostały posadzone przez pisarza. Uwagę zwracają też aleja grabowa, wiązy i okazałe modrzewie.

Egzotycznych roślin nie brakuje też w parku podworskim w Czarkowach (w gminie Nowy Korczyn), który jest przepięknie położony na wysokiej skarpie nadnidziańskiej. Szczególne wrażenie robią tu zwłaszcza krzewy magnolii.

  • Wąwozy lessowe w gminach Opatów i Kunów

Niezapomniane wrażenie robi rozległa sieć malowniczych wąwozów otaczających Opatów. Powstały one w skale lessowej, która łatwo poddaje się działalności wody żłobiącej w ziemi fantastyczne ciągi głębokich jarów o pionowych ścianach. W wąwozach często odsłaniają się wychodnie skalne nawet sprzed 600 milionów lat, jak np. w Wąworkowie.

Gruba pokrywa lessowa, której średnia głębokość wynosi 6-7 metrów, miejscami przekracza nawet 10 metrów. Tutejszy krajobraz należy do najbardziej typowych obszarów lessowych Europy środkowej. Przypomina klasyczny krajobraz lessowy północnych Chin. Wąwozy lessowe ma także gmina Kunów. Malownicza skarpa lessu opada tu stromo ku rzece Kamiennej, za którą są już zwykłe piaski.

  • Holenderskie bobry pod Pierzchnicą

W wioskach Ujny i Holendry w gminie Pierzchnica można spotkać bobry, które osiedliły się tu jako pierwsze na Kielecczyźnie. Obydwie te miejscowości wchodzą w skład Cisowsko - Orłowińskiego Parku Krajobrazowego i są wzorcowym przykładem naturalnego bogactwa przyrodniczego, jakie stanowią fragmenty zbiorowisk leśnych należących do dawnej Puszczy Cisowskiej. Nic więc dziwnego, że taką ekologiczną okolicę upodobały sobie bobry.

  • Bukowa Góra w gminie Suchedniów

Z racji wyjątkowych walorów przyrodniczych Bukowa Góra, w Paśmie Klonowskim Gór Świętokrzyskich, w 1996 r. została włączona do Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Jest to wielki kompleks dawnej Puszczy Świętokrzyskiej o niezwykle zróżnicowanym bogactwie leśnym. Środowisko naturalne ma tutaj znamiona buczyny sudeckiej i bardzo wzbogaciło ŚPN. Uroda lasu, diametralnie zmieniającego się wraz z porami roku, łączy się z monumentalną malowniczością wychodni skałek piaskowcowych.